Խոլերա առաջացնող մանրէները անդադար «սպառազինության մրցավազքի» մեջ են. Nature
- Apr 3
- 2 min read
Nature հանդեսում հրապարակված նոր գենոմիկ հետազոտությունը ցույց է տվել, որ խոլերա առաջացնող մանրէները և դրանք վարակող վիրուսներն անդադար էվոլյուցիոն «սպառազինության մրցավազքի» մեջ են։ Գիտնականները վերլուծել են Բանգլադեշում և Հյուսիսային Հնդկաստանում մոտ 20 տարվա ընթացքում հավաքված խոլերայի մանրէների ավելի քան 2300 գենոմ և պարզել, թե ինչպես են մանրէներն ու վիրուսները հարմարվում միմյանց գենետիկ մակարդակում։
Խոլերան Vibrio cholerae մանրէից առաջացող սուր աղիքային հիվանդություն է, որը կարող է հանգեցնել ծանր փորլուծության և նույնիսկ մահվան՝ մի քանի ժամվա ընթացքում, եթե չբուժվի։ Ամեն տարի աշխարհում միլիոնավոր մարդիկ են բախվում այդ վարակին, հատկապես այն շրջաններում, որտեղ մաքուր ջրի և սանիտարական պայմաններին հասանելիությունը սահմանափակ է։
Խոլերայի մանրէների հիմնական «թշնամիները» բակտերիոֆագեր կոչվող վիրուսներն են։ Այդ վիրուսները վարակում են միայն մանրէներ՝ առանց մարդկանց վնասելու, օգտագործելով դրանք բազմանալու համար։ Նման ֆագերից մեկը՝ ICP1-ը, Հարավային Ասիայի Գանգեսի դելտայում ակտիվորեն խոլերայի մանրէներ է որսում։
Հետազոտությունը ցույց է տվել, որ խոլերայի մանրէներն անպաշտպան չեն. նրանք արագորեն ձեռք են բերում և կորցնում են գենետիկական տարրեր, որոնք հանդես են գալիս որպես վիրուսների դեմ յուրօրինակ «զրահ»։ Ի պատասխան՝ ֆագերը մշակում են նոր եղանակներ՝ այդ պաշտպանությունից խուսափելու համար։ Այս դինամիկան նման է շարունակական մենամարտի. յուրաքանչյուր կողմ մշտապես ադապտացվում է, որպեսզի գոյատևի և շարունակի տարածվել։
Ուշագրավ է, որ ուժեղ պաշտպանական մեխանիզմներ ունեցող շտամներն ավելի հազվադեպ են մարդկանց ծանր հիվանդության պատճառ դառնում և ավելի քիչ են տարածվում տարածաշրջանի սահմաններից դուրս։ Այդ հայտնագործությունը հնարավորություն է ընձեռում ավելի լավ ըմբռնել խոլերայի համաճարակաբանությունը և ուղղում է նախկինում եղած պատկերացումները, թե Գանգեսի դելտան վարակի համաշխարհային աղբյուր է։
Այդ գործընթացների ընկալումը կարևոր է ոչ միայն գիտության, այլև հանրային առողջապահության պրակտիկայի համար։ Այն ճանապարհ է բացում վաղ նախազգուշացման համակարգերի ստեղծման համար, որոնք կարող են նույնականացնել պոտենցիալ վտանգավոր շտամները, ինչպես նաև վիրուսային թերապիայի մշակման նպատակով՝ օգտագործելով ֆագեր, որոնք նպատակասլաց կերպով ոչնչացնում են ախտածին մանրէները։
